Πτυχές μιας πρόωρης προεκλογικής των Τουρκοκυπρίων

akinci-ozersayi-kabul-etti-2018-02-16_m

Παρόλο που οι εκλογές για την ανάδειξη του νέου Τουρκοκύπριου ηγέτη είναι καθορισμένες για τον Απρίλιο του 2020, είναι γεγονός ότι τόσο στο παρασκήνιο, όσο και στο προσκήνιο της πολιτικής πραγματικότητας της κοινότητας έχουν ξεκινήσει οι αντιπαραθέσεις και οι ανταγωνισμοί. Το πλαίσιο του προς το παρόν «σιωπηλού» αλλά ιδιαίτερα πολωτικού σε περιεχόμενο προεκλογικού περιβάλλοντος έχει δύο γενικά χαρακτηριστικά: Το πρώτο είναι ότι περιορίζεται αυστηρά στην πολιτική ελίτ και δεν σχετίζεται ουσιαστικά με τις καθημερινές ανησυχίες επιβίωσης των πλατιών στρωμάτων της κοινότητας. Με αυτό τον τρόπο, η αντιπαράθεση εγκλωβίζεται σε ένα περιβάλλον απαξίωσης και στο παρόν στάδιο δεν «αφορά» στο εκλογικό σώμα. Το δεύτερο χαρακτηριστικό είναι ότι η αντιπαράθεση αυτή φέρει μαζί της τους γενικούς άξονες μέσα στους οποίους θα καθοριστούν τον επόμενο χρόνο οι βασικές εξελίξεις. Η μορφή της λύσης του Κυπριακού, οι εξελίξεις στα ενεργειακά και η ένταση στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά και οι αντιφάσεις της δύσκολης κοινωνικοοικονομικής πραγματικότητας, αποτελούν πτυχές που από «νωρίς» φαίνεται να επηρεάζουν την πορεία προς τον Απρίλιο του 2020.

Εξελίξεις με «νόημα»: Η αλλαγή στο Κόμμα Εθνικής Ενότητας:

Μέσα στο προαναφερθέν πλαίσιο, καταγράφηκαν το τελευταίο χρονικό διάστημα κάποιες πολιτικές εξελίξεις με ιδιαίτερο νόημα και σημασία. Έστω και αν δεν αποτέλεσαν έντονα ζήτημα προβολής από τα ΜΜΕ, ιδιαίτερα στην Ελληνοκυπριακή κοινότητα, οι αλλαγές πολιτικών ισορροπιών που βιώνονται στα κατεχόμενα κινούνται σε ευαίσθητους άξονες που πιθανόν να επηρεάσουν καθοριστικά την εκλογή του νέου Τουρκοκύπριου ηγέτη. Συγκεκριμένα στα τέλη Σεπτεμβρίου 2018 πραγματοποιήθηκε το εκλογικό συνέδριο του Κόμματος Εθνικής Ενότητας, μέσα από το οποίο προέκυψε η νέα ηγεσία του με επικεφαλής τον Ερσίν Τατάρ. Η εξέλιξη αυτή μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμης σημασίας κυρίως επειδή ενεργοποιεί δύο συγκεκριμένες δυναμικές.

Η πρώτη δυναμική είναι ότι η ανανέωση του Κόμματος Εθνικής Ενότητας προώθησε με ακόμα πιο δυναμικό τρόπο τα παραδοσιακά αντανακλαστικά εξουσίας που διαθέτει. Το συγκεκριμένο κόμμα είναι ο ιδρυτικός φορέας των χωριστών δομών εξουσίας και παρά την σταδιακή μεταμόρφωση αυτών των δομών, συνεχίζει να θεωρεί την ύπαρξη του άμεσα συνυφασμένη με το πελατειακό δίκτυο της «ΤΔΒΚ». Ενώπιον της όντως δύσκολης οικονομικής πραγματικότητας και της αδυναμίας για συγκεκριμένες ριζικές αλλαγές που αντιμετωπίζει η παρούσα τετρακομματική «κυβέρνηση», το Κόμμα Εθνικής Ενότητας προωθείται πιο δυναμικά ως διεκδικητής της εξουσίας. Η δεύτερη δυναμική σχετίζεται ακριβώς με το ότι η συγκεκριμένη ανανέωση της ηγεσίας του ιστορικού κόμματος της τουρκοκυπριακής Δεξιάς, η οποία σηματοδοτήθηκε με την απομάκρυνση Όζγκιουργκιουν, διευκολύνει ως ένα βαθμό την έναρξη νέων αναζητήσεων για αλλαγή στην «κυβέρνηση» διαμέσου του Κόμματος του Λαού του Όζερσαϊ. Υπενθυμίζεται ότι τα σκάνδαλα διαφθοράς γύρω από το όνομα του Όζγκιουργκιουν ήταν ένας από τους βασικούς παράγοντες που οδήγησαν τον Όζερσαϊ σε απόρριψη της συνεργασίας με το πρώτο σε ποσοστά κόμμα που είναι το Εθνικής Ενότητας. Αυτή η απόφαση οδήγησε τελικά και στον σχηματισμό της παρούσας τετρακομματικής κυβέρνησης.

Το σημαντικότερο είναι ότι η αλλαγή της ηγεσίας του Κόμματος Εθνικής Ενότητας και η πολιτική «διευκόλυνση» που προσφέρει για τη διερεύνηση της πιθανότητας μιας νέας «κυβέρνησης» συνεργασίας του Τατάρ με τον Όζερσαϊ, εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο που αφορά σε δύο σημαντικά θέματα: α) Στην υλοποίηση του νέου τρίχρονου πρωτοκόλλου μεταξύ Άγκυρας – κατεχομένων, β) στις συμμαχίες που θα γίνουν ενόψει της εκλογής του νέου Τουρκοκύπριου ηγέτη. Ο Όζερσαϊ δείχνει εδώ και καιρό τις προθέσεις του για να είναι υποψήφιος για την ηγεσία της κοινότητας και σε πρώτη φάση δεν απορρίπτει το ενδεχόμενο να «ανταλλάξει» τη στήριξη του Κόμματος Εθνικής Ενότητας στις «προεδρικές» με μια τεχνητή κρίση και αλλαγή της «κυβέρνησης» το επόμενο χρονικό διάστημα. Η χρονική συγκυρία βεβαίως έχει τη δική της σημασία. Οι αμέσως επόμενοι μήνες θα είναι καθοριστικοί για το μέλλον της τετρακομματικής «κυβέρνησης», κυρίως εξαιτίας της έναρξης των συζητήσεων με την κυβέρνηση Έρντογαν για το νέο τρίχρονο οικονομικό πρωτόκολλο της περιόδου 2019-2020-2021. Το προαναφερθέν σενάριο μπορεί να έχει πιθανότητες υλοποίησης μόνο στην περίπτωση που οι πιέσεις της Άγκυρας και οι όροι που θα θέσει για το νέο πρωτόκολλο θα είναι τέτοιοι που δεν θα αφήνουν περιθώρια στα κόμματα της ευρύτερης Αριστεράς (το Ρεπουμπλικανικό Τουρκικό Κόμμα και το Κόμμα Κοινοτικής Δημοκρατίας) να αποδεχτούν το τουρκικό μνημόνιο.

Ιδεολογικοί δίαυλοι επικοινωνίας Όζερσαϊ με την Δεξιά:

Πέραν της υπόθεσης που αφορά στην κοινωνικοοικονομική αναδόμηση της «ΤΔΒΚ», οι δίαυλοι επικοινωνίας του Όζερσαϊ με το Κόμμα Εθνικής Ενότητας επικεντρώνονται περισσότερο στην ίδια την μορφή λύσης του Κυπριακού που διεκδικούν οι δύο αυτοί παράγοντες της ευρύτερης Δεξιάς. Η σύγκλιση απόψεων μεταξύ του Κόμματος Εθνικής Ενότητας και του Όζερσαϊ, τουλάχιστον στο παρόν στάδιο, δεν θα πρέπει να γίνουν κατανοητές ως ένα ολοκληρωμένο και περιεκτικό πολιτικό μανιφέστο. Αντίθετα η σύγκλιση αυτή βασίζεται σε γκρίζες ζώνες και έμμεσα μηνύματα, εξαιτίας της ρευστότητας και της αβεβαιότητας που επικρατεί τόσο σε σχέση με το ίδιο το τραπέζι του διαλόγου στο Κυπριακό πρόβλημα, όσο και σε σχέση με τα επόμενα βήματα της Ελληνοκυπριακής πλευράς. Είναι γεγονός ότι ο Ερσίν Τατάρ θέλει να εκμεταλλευτεί την ξεκάθαρη πλέον απόσταση μεταξύ του Όζερσαϊ και του Μουσταφά Ακιντζί.

Ο νέος πρόεδρος του Κόμματος Εθνικής Ενότητας ομολογεί δημοσίως ότι οι θέσεις του κόμματος του είναι «πιο κοντά στον Όζερσαϊ». Χωρίς να γίνεται μια λεπτομερειακή παράθεση κοινών θέσεων και στρατηγικής, φαίνεται ότι το Κόμμα Εθνικής Ενότητας επιδιώκει να υπογραμμίσει τις αντιπαραθέσεις μεταξύ του Ακιντζί και της Άγκυρας με τρόπο που να απομονώνει τον Τουρκοκύπριο ηγέτη και να μαζί του να περιθωριοποιεί περαιτέρω την ιδέα της ομοσπονδιακής λύσης. Οι έντονες εκφράσεις αυτονόμησης της κοινότητας από την Τουρκία έτσι όπως καταγράφονται από την ανοιχτή διαφωνία Ακιντζί – Άγκυρας στην περίοδο που ακολούθησε το Κραν Μοντάνα, για το Κόμμα Εθνικής Ενότητας αποτελούν περίπου «πολιτικό ανάθεμα». Παράλληλα η σταθερότητα που παρουσιάζει ο Όζερσαϊ στην κριτική του ενάντια στην ομοσπονδιακή λύση του Κυπριακού, έστω και αν παραμένει «θολή» λόγω των έμμεσων αναφορών του «Υπουργού Εξωτερικών», είναι επίσης βάση ιδεολογικού διαλόγου με τις δυνάμεις που συσπειρώνει το Κόμμα Εθνικής Ενότητας. Ωστόσο τα ερωτηματικά για την συνεργασία αυτή παραμένουν, κυρίως επειδή ακόμα δεν έχουν ξεκαθαριστεί πλήρως οι προθέσεις του βασικού πυρήνα της παραδοσιακής Δεξιάς σε σχέση με τις εκλογές του 2020. Η στήριξη υποψηφιότητας από άλλο κόμμα δεν είναι κάτι που συνηθίζει ιστορικά το Κόμμα Εθνικής Ενότητας.

Ποια η σημασία του πολιτικού λόγου του Όζερσαϊ;

Στο παρόν στάδιο και εξαιτίας του ότι γενικά επικρατούν τάσεις ρευστότητας στο ευρύτερο ζήτημα των διαπραγματεύσεων για την επίλυση του Κυπριακού, καθίσταται αναγκαία μια προσπάθεια κατανόησης του λόγου και των θέσεων που αναπτύσσει ο Όζερσαϊ ενάντια στην ομοσπονδιακή λύση του Κυπριακού. Η αναγκαιότητα αυτή εμφανίζεται και για λόγους μέτρησης των όποιων προοπτικών συνεργασίας μεταξύ των αντιομοσπονδιακών δυνάμεων στην Τουρκοκυπριακή κοινότητα στο δρόμο προς το 2020.

Σταδιακά ο Όζερσαϊ αναδεικνύεται σε μια πολιτική προσωπικότητα που διεκδικεί πιο ξεκάθαρα να εκφράσει ένα είδος «νέας Δεξιάς» σε ότι αφορά στην επίλυση του Κυπριακού. Ο ίδιος αλλά και το Κόμμα του Λαού στη σημερινή του σύνθεση, έχουν εγκαταλείψει σχεδόν πλήρως την παραδοσιακή και εν πολλής ξεκάθαρη ρητορική του τουρκοκυπριακού εθνικισμού έτσι όπως αυτός εκφραζόταν από τον Ραούφ Ντενκτάς ή τον κύκλο εξουσίας του πρώην Τουρκοκύπριου ηγέτη. Για παράδειγμα ο Όζερσαϊ δεν αναφέρεται στην γνωστή ντενκτασική έννοια της «ιερότητας» των εδαφών που εφόσον «κατακτήθηκαν με αίμα» δεν μπορούν να επιστραφούν με υπογραφές. Δεν παραπέμπει σχεδόν καθόλου στους συμβολισμούς της σημαίας και των χωριστών – εχθρικών εθνών, τα οποία σύμφωνα με την βασική ιδεολογική πλατφόρμα Ντενκτάς σε καμιά περίπτωση δεν μπορούν να συμβιώσουν στο νησί. Μάλιστα ο Όζερσαϊ επιδιώκει να δώσει περιεχόμενο στη «νέα δεξιά» προσέγγιση αποφεύγοντας την «εξαφάνιση» της Τουρκοκυπριακής κοινότητας στο ευρύτερο τουρκικό έθνος. Αντίθετα, μεριμνά να διατυπώνει συχνά την ανάγκη αποδοχής από την Άγκυρα της «αυθύπαρκτης και ώριμης» χωριστής τουρκοκυπριακής εξουσίας. Υπογραμμίζει την ανάγκη κατοχύρωσης σχέσεων ισότητας μεταξύ «ΤΔΒΚ» και Τουρκίας στη βάση δύο κρατών. Σε συγκεκριμένες συγκυρίες μάλιστα η συγκεκριμένη θέση δεν αφήνει ασυγκίνητη μια μεγάλη μερίδα των Τουρκοκυπρίων που ούτως ή άλλως εκφράζεται ιστορικά από την ιδέα για πολιτισμική και ιδεολογική απομάκρυνση από την Άγκυρα.

Το σημαντικότερο χαρακτηριστικό του πολιτικού λόγου που αναπτύσσεται από τον Όζερσαϊ είναι η επιμονή του στην αποφυγή ξεκάθαρης επιχειρηματολογίας υπέρ της συμφωνημένης διχοτόμησης και η προσεκτική προώθηση του δόγματος ότι «πλέον η συνεργασία των πλευρών σε ομοσπονδιακή βάση είναι αδύνατη». Σε αυτό το σημείο ο Όζερσαϊ ενεργοποιεί την επιχειρηματολογία του όχι στη βάση μιας συγκεκριμένης και ώριμης θεωρητικής επεξεργασίας σε τουρκοκυπριακό πλαίσιο, αλλά στη βάση των δηλώσεων του Προέδρου Αναστασιάδη. Μέσα από τις τοποθετήσεις της «άλλης πλευράς» ο Όζερσαϊ θέλει να πείσει για την «επιβεβαίωση της ιστορικής άρνησης ολόκληρης της Ελληνοκυπριακής κοινότητας» να διαμοιραστεί την εξουσία με τους Τουρκοκύπριους. Χωρίς να αναφέρεται καθόλου στις αντιπαραθέσεις και διαφοροποιήσεις που καταγράφονται στην Ελληνοκυπριακή κοινότητα, προβάλλει περισσότερο εκείνο που μπορεί να συσπειρώσει το χώρο της τουρκοκυπριακής Δεξιάς χωρίς ιδιαίτερες αναλύσεις: Την ιδέα του ότι οι Ελληνοκύπριοι διατηρούν τάσεις κηδεμονίας ενάντια στους Τουρκοκύπριους. Την ίδια στιγμή όμως υπογραμμίζει την ανάγκη μιας αόριστης και εκ του μακρόθεν «συνεργασίας των δύο πλευρών» ως προϋπόθεση για ειρήνη στην Κύπρο. Αυτή είναι μια αρνητική προσλαμβάνουσα της ειρηνικής συνύπαρξης, αφού βασίζεται πρωτίστως στην έννοια της «ειρηνικής διευθέτησης ενός οριστικού διαζυγίου». Κάτι που επίσης γίνεται γενικά αποδεκτό από τα πιο συντηρητικά μέρη του τουρκοκυπριακού πολιτικού συστήματος.

Ο βασικός πυρήνας διαφοροποίησης Ακιντζί – Οζερσαϊ:

Ο Μουσταφά Ακιντζί ως πολιτική προσωπικότητα είναι σήμερα ένας από τους τελευταίους εκπρόσωπους της τουρκοκυπριακής αντιπολίτευσης ενάντια στην ντενκτασικού τύπου διχοτόμηση. Αυτή η αντιπολίτευση εμφανίστηκε με πιο ξεκάθαρο τρόπο τη δεκαετία του 1960, ενδυναμώθηκε μετά το 1974, αλλά ποτέ δεν ήταν ομοιογενής. Βασικός της πρωταγωνιστής ήταν το Ρεπουμπλικανικό Τουρκικό Κόμμα, για το οποίο η υπεράσπιση της Ομοσπονδίας παλαιότερα ήταν ζήτημα πολιτικής ύπαρξης. Η συμμαχία των αντιπολιτευόμενων δυνάμεων οικοδομήθηκε στην απόρριψη της διχοτόμησης ως της πιο σημαντικής προοπτικής πλήρους αφομοίωσης των Τουρκοκυπρίων από την Τουρκία. Η ιδεολογική φλέβα που εκφράζει ο Ακιντζί πέρασε μέσα από διάφορα στάδια και μεταλλάξεις. Δεν είχε πάντοτε τις ίδιες προτεραιότητες και στοχεύσεις. Ωστόσο κράτησε μια βασική έννοια: Η διεκδικούμενη αυτονόμηση και απεξάρτηση των Τουρκοκυπρίων από την βαριά σκιά της Τουρκίας μπορεί να είναι εφικτή εφόσον εδράζεται σε σχέσεις ισοτιμίας και συνεργασίας με τους Ελληνοκύπριους. Η λεπτή αυτή ισορροπία δεν μπορεί να κατοχυρωθεί άμεσα και θα είναι αποτέλεσμα της κοινωνικής και πολιτικής διαδικασίας που θα προκύψει μετά την ομοσπονδιακή επίλυση του Κυπριακού προβλήματος. Στην αντίληψη που προωθεί ο Ακιντζί η πολιτική ισότητα και η αποτελεσματική συμμετοχή των Τουρκοκυπρίων στην κοινή κυπριακή εξουσία είναι μια από τις λεγόμενες κόκκινες γραμμές. Σύμφωνα με το ιδεολογικό πλαίσιο του Ακιντζί, η προαναφερθείσα πολιτική θέση παραμένει ζητούμενο αφού ιδιαίτερα ο Ελληνοκύπριος ηγέτης δεν έχει αποδεχτεί αυτή την ιδέα. Για αυτό το λόγο συνεχίζει να υπογραμμίζει την «ανάγκη αλλαγής νοοτροπίας στους Ελληνοκύπριους».

Από την άλλη, ο Όζερσαϊ συμφωνεί με την διαπίστωση περί μιας «ελληνοκυπριακής νοοτροπίας» αλλά την τοποθετεί σε ένα εντελώς διαφορετικό και συγκρουσιακό πλαίσιο. Για τον Όζερσαϊ οι συνομιλίες στον Κραν Μοντάνα ήταν η επισημοποίηση ότι η συγκεκριμένη «ελληνοκυπριακή νοοτροπία» όχι μόνο είναι ακόμα ζωντανή, αλλά αποτελεί και την ιστορική απόδειξη του ανέφικτου της ομοσπονδίας. Όπως έχει προαναφερθεί δεν απορρίπτει την συνεργασία με τους Ελληνοκύπριους, αλλά την πλαισιώνει με άξονες και περιεχόμενο της «συνεργασίας δύο ανταγωνιστικών οντοτήτων» που αποφασίζουν να διευθετήσουν ειρηνικά τους όρους του διαζυγίου τους. Σε αυτό το υπόβαθρο υψώνεται η αντίληψη ότι η Τουρκοκυπριακή κοινότητα πρέπει να αυτονομηθεί από την Τουρκία, αλλά την ίδια στιγμή η αυτονόμηση αυτή να μην περιλαμβάνει σχεδόν καμιά έννοια «ενσωματώσεων» και συνεργιών με τους Ελληνοκύπριους.

Με λίγα λόγια, ο Όζερσαϊ επιθυμεί να εκπροσωπήσει μια νέα γενιά πολιτικών στελεχών που λόγω της μη επίλυσης του Κυπριακού έχουν μεγαλώσει ηλικιακά και έχουν ωριμάσει πολιτικά στην «ΤΔΒΚ». Για αυτή την νεαρότερη πολιτική ελίτ, το Κυπριακό πρόβλημα δεν έχει επιλυθεί το 1974 όπως ισχυριζόταν η σχολή σκέψης του Ραούφ Ντενκτάς. Εξακολουθεί να είναι ένα ανοιχτό πρόβλημα, του οποίου όμως οι όροι της λύσης έχουν αλλάξει δραστικά. Στα πλαίσια των εμπειριών και των ιδεολογικών προτύπων της «νέας Δεξιάς», το 1974 μπορεί να έχει διευθετήσει με τη βία τα βασικά γνωρίσματα δύο χωριστών πολιτικών οντοτήτων στην Κύπρο. Όμως άφησε πίσω του πολλά ερωτηματικά σε σχέση με την τελική κατοχύρωση των αποστάσεων που «πρέπει» να διατηρούν οι Τουρκοκύπριοι από τους Ελληνοκύπριους, αλλά και από την Άγκυρα. Ο Όζερσαϊ λοιπόν επιδιώκει να αναλάβει το ρόλο ενός παράγοντα διευθέτησης των προαναφερθέντων «εκκρεμοτήτων», με χωριστικό και όχι επανενωτικό προσανατολισμό. Αυτά είναι και τα κυριότερα χαρακτηριστικά που διευκολύνουν το διάλογο του Όζερσαϊ με άλλα τμήματα της τουρκοκυπριακής Δεξιάς για το ζήτημα της εκλογής του νέου Τουρκοκύπριους ηγέτη, χωρίς όμως να αποτελούν οριστική εγγύηση για στήριξη της δικής του υποψηφιότητας.

Οι πιθανότητες επανέναρξης συνομιλιών στο Κυπριακό, οι όροι με τους οποίους θα πλαισιωθούν πιθανές συνομιλίες, καθώς και η κατάληξη των εσωτερικών αναταράξεων που προκαλεί η οικονομική αποσταθεροποίηση των κατεχομένων, είναι μερικές από τις πιο βασικές συνιστώσες που θα καθορίσουν τις αντοχές Ακιντζί απέναντι στην Άγκυρα, αλλά και το βαθμό κοινωνικής αποδοχής της βασικής θέσης Όζερσαϊ ότι η ομοσπονδία αποτελεί παρελθόν.

 

Νίκος Μούδουρος

Δρ. Τουρκικών Σπουδών

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Ο Φιλελεύθερος, 30 Δεκεμβρίου 2018

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s